Η άκρη του Ν(ο)ήματος

(Φωτογραφίες από την Έκθεση)


2018

ΙΤΑΛΙΚΟ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΘΗΝΩΝ

Κείμενο | Λουΐζα Καραπιδάκη

Η εικαστική γραφή της Μ.Σ., εμπνευσμένη, πρωτότυπη και χαρισματική δεν χάνει ποτέ τον έκδηλο δυναμισμό που εκπέμπει, ούτε την ποιητική διάσταση και την αφηγηματική ευφράδεια των εννοιολογικών παραπομπών…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
 

Η άκρη του Ν(ο)ήματος

Η νέα καλλιτεχνική πρόταση, «η άκρη του ν(ο)ήματος», της Μαρίας Σταμάτη, προέκυψε από την ανάγκη της να εκφράσει και εικαστικά σκέψεις, αντιλήψεις και απόψεις ζωής. Οι εσωτερικές της ανησυχίες μορφοποιούνται οπτικά, αποκτούν χρώμα, σχήμα, όγκο, υλική υπόσταση και δημιουργούν ποιητικές εικόνες. Η αστείρευτη επιμονή της σε συνεχείς εικαστικούς πειραματισμούς σε συνδυασμό με τον πηγαίο καλλιτεχνικό της οίστρο διαμορφώνει το έργο της δίνοντάς του μια ξεχωριστή αισθητική αξία και ένα ιδιόμορφο και εντελώς προσωπικό ιδίωμα. Καθοριστικό ρόλο στην αισθητική και την μορφολογία των έργων της διαδραματίζει η τολμηρή χρήση διαφόρων και πολλαπλών υλικών με την εμφατική προβολή των υλών και των υφών τους, καθώς και η σοφή εκμετάλλευση της γεωμετρικής δυναμικής των σχημάτων και της εργονομικής ανάμεσά τους σχέσης. Πολυσήμαντη είναι στα έργα της και η επιδέξια χρήση της χρωματικής παλέτας με τις άλλοτε υπαινικτικές και άλλοτε πληθωρικές χρωματικές επεμβάσεις πάνω στο απόλυτο κενό του λευκού καμβά ή της μεταλλικής επιφάνειας, ανάλογα με τις εκάστοτε εκφραστικές ανάγκες και τους νοηματικούς προσδιορισμούς.

Στην πρώτη ενότητα, «ποιητική συλλογή», το βασικό μέσο έκφρασης της Μαρίας Σταμάτη είναι κυρίως η βελονιά του κεντήματος. Η βελονιά με την κλωστή, μια επίπονη δημιουργική βιωματική διαδικασία χρησιμοποιείται εδώ ως γραφή και δίνει τη δυνατότητα στην εικαστικό να χρησιμοποιήσει όλες τις ψυχικές και σωματικές δυνάμεις και δυνατότητές της. Η χειρωνακτική εργασία με τις συνεχείς κινήσεις της βελόνας με το νήμα -από το τρύπημα του καμβά, τη διείσδυση του νήματος στην αθέατη επιφάνεια, την προσωρινή οπτική απουσία της κλωστής, το τέντωμα, την επαναφορά του νήματος- αυτή η επαναλαμβανόμενη και απόλυτα ελεγχόμενη κίνηση καθορίζει όλο το ύφος του έργου. Η Σταμάτη με τις τεντωμένες κλωστές οριοθετεί τον καμβά, τον διαχωρίζει, τον συνενώνει, τον μορφοποιεί, του δίνει μέτρο και ρυθμό και προχωρεί… «όπου την βγάλει η άκρη». Η εικαστικός με την κλωστή φαντάζεται, προβάλλει, αποτυπώνει, καταγράφει, προτείνει, καυτηριάζει και νοηματοδοτεί εικονογραφικά τον ποιητικό της λόγο. Συμβολισμοί κρύβονται πολλαπλοί στους στίχους και στα εικονιζόμενα, ενώ ο εγκιβωτισμός λόγου και εικόνας μέσα σε πλαίσιο αλληλοσυνδέει σκέψη και απεικόνιση.

Στη δεύτερη ενότητα, «ύμνος στη ζωή», η Σταμάτη παρουσιάζει ολόκληρα περίοπτα σύμπαντα μέσα σε μεγαλύτερα site-specific σύνολα. Με έντονη νεοεξπρεσιονιστική διάθεση κύβοι γεμάτοι νήματα διασπώνται, χάνουν την όψη και το σχήμα τους, αλλά αποκτούν μια νέα μορφή και μια νέα ζωή. Η καλλιτέχνης μας μεταφέρει σε μία νέα οπτική εμπειρία αναζωογονώντας ποικιλοτρόπως την πληθώρα υλικών, δίνοντάς τους κινητικότητα και προσδίδοντας τους περισσή ζωτικότητα με την αφθονία των βασικών χρωμάτων κίτρινου, μπλε, κόκκινου και άσπρου. Το εγκλωβισμένο πρωτογενές υλικό αποσυναρμολογείται, απελευθερώνεται, ρέει ελεύθερο, εκπέμπει την αύρα του και υμνεί τη ζωή με μια έκδηλη ζωογόνα ένταση.

Στην τρίτη ενότητα, «ιστορίες χωρίς αφήγηση», η εικαστικός διηγείται κεντώντας σε καμβά οικείες και ανοίκειες ανθρώπινες ιστορίες. Στις εξιστορήσεις της συγκεράζονται διαφορετικότητα, ετερότητα, ιστορικότητα του χρόνου και άλλες σκέψεις. Εδώ η Μαρία Σταμάτη δίνει και νέες εκφραστικές προεκτάσεις με τη συστηματική χρήση διαφόρων objet trouvé, που χρησιμοποιούνται κυρίως ως επεξηγηματικά στοιχεία στα κεντημένα αρχετυπικά σχέδια της. Ακόμη μία φορά δημιουργεί μεθοδικά, ακούραστα, ατέρμονα αναζητώντας την άκρη του νήματος- νοήματος της ζωής. Οι βελονιές της, από μια εσωτερική αναγκαιότητα, εικονογραφούν με αυστηρή γεωμετρική διατύπωση πολλαπλές εννοιολογικές παραπομπές: «οι κάθετες γραμμές είναι τούνελ επικοινωνίας, ενώ η μαύρη γραμμή συμβολίζει την κίνηση, την πορεία… τα έντονα χρώματα την ελπίδα και όλες οι συνθέσεις επιβάλλουν προβληματισμούς και συγκροτούν διαύλους επικοινωνίας και διαλόγου με τον θεατή».

Στην τέταρτη ενότητα, η καλλιτέχνης προκαλεί έκπληξη με τη μεγάλων διαστάσεων εγκατάσταση «ύφανση βιογραφική», που επιβάλλει και μία βιωματική σχέση με τον θεατή. Οι περιγραφικές της επιλογές απαιτούν μεγαλύτερο χώρο, γιατί η αλλαγή των διαστάσεων της δίνει τη δυνατότητα να προβάλλει τη θεατρικότητα της σύνθεσης της με σκηνογραφικό τρόπο. Οι αντιπαραθέσεις σχημάτων και όγκων είναι προφανείς: από τη στιβαρή μεταλλική κατασκευή των τεσσάρων μέτρων μήκους και δυόμιση μέτρων ύψους μέχρι τις τεράστιες επιφάνειες με τα ρέοντα ελεύθερα ν(οή)ματα της ζωής, που αναμένουν να υφανθούν. Στη μέση οι εκκρεμείς κύβοι (40 Χ 40 εκ.) αιωρούνται ψηλά και ταλαντεύονται αργά, ρυθμικά και έχοντας ήδη υφανθεί σκιαγραφούν την πορεία μιας ολόκληρης ζωής. Κάθε κύβος αποτελείται από έξι έργα γιατί σε κάθε πλευρά του κάθε κύβου ένα διαφορετικό έργο αφηγείται μεμονωμένες ιστορίες με τα σημαντικά και τ’ ασήμαντα της ζωής, τις αλληλεξαρτήσεις των ανθρώπων, τις συνυπάρξεις, τις αλληλοεπιδράσεις, τις εμπειρίες, τα βιώματα και πάμπολλους άλλους συνειρμούς. Τελικά, στους 5 κύβους και στα συνολικά 30 έργα εξιστορούνται μακρές διαδρομές ζωής σε διαφορετικούς χρόνους, μέχρι που ο χρόνος χάνεται, εξουδετερώνεται και μας μεταφέρει σε μια άχρονη ιστοριογραφία.

Τα εννοιολογικά έργα της Μαρίας Σταμάτη, τόσο τα δισδιάστατα, όσο και τα τρισδιάστατα χαρακτηρίζονται από έναν αισθησιακό μινιμαλισμό με αυστηρές γεωμετρικές φόρμες. Φιλοτεχνεί οργανωμένα και συγκροτημένα με την ενεργητική χειρονομία της τεχνικής του κεντήματος κυρίαρχα γεωμετρικά μοτίβα, ως αρχέτυπα ιδεογράμματα και σε συνδυασμό με άλλα μέσα και τεχνικές καταγράφει νοηματικά την πολυμορφία και την πολυχρωμία του ανθρώπινου κόσμου και τις δαιδαλώδεις διαδρομές της ζωής. Η εικαστικός στην «άκρη του ν(ο)ήματος» οριοθετεί την καλλιτεχνική της ταυτότητα χρησιμοποιώντας πολλαπλά εκφραστικά και τεχνικά μέσα, αντιπαραθέσεις υλικών, αναμετρήσεις όγκων, τη συνύπαρξη λόγου και εικόνας, αρκεί οι θεματογραφικές της επιλογές να νοηματοδοτούν τους υπαρξιακούς στοχασμούς και τις προσωπικές της καταθέσεις, γιατί άλλωστε «ο καλλιτέχνης οφείλει να καταθέτει τις σκέψεις του». Η εικαστική γραφή της Μαρίας Σταμάτη, εμπνευσμένη, πρωτότυπη και χαρισματική δεν χάνει ποτέ τον έκδηλο δυναμισμό που εκπέμπει, ούτε την ποιητική διάσταση και την αφηγηματική ευφράδεια των εννοιολογικών παραπομπών.

Λουΐζα Καραπιδάκη
ΜΑ ΙΙ, Ιστορικός τέχνης

3D Virtual Tour
Η άκρη του Ν(ο)ήματος - Φωτογραφίεςnikos