Δημήτρης Κανελλάκης
για την ποιητική συλλογή «Με Πολυπρόσωπη Σκίαση»

Δημήτρης Κανελλάκης

Η ποίηση της Μ.Σ. είναι μια ποίηση του χώρου και του χρόνου – κυρίως του χώρου, όπως επιβεβαιώνει και η εικαστική επένδυση της συλλογής (μιας και η ζωγραφική είναι η κατεξοχήν τέχνη του χώρου, βασισμένη στο σχήμα και την προοπτική).

Ως προς τη θεματική του χώρου λοιπόν, η συλλογή κινείται μεταξύ χώρου ατομικού / οικιακού (λ.χ. ποιήματα 2, 3, 4, 14, 23, 26, 28, 36) και συλλογικού / αστικού (λ.χ. ποιήματα 6, 24, 31). Ακόμα και η διάσταση του χρόνου δίνεται συχνά με όρους χωρικούς (λ.χ. Η ‘γρηγοράδα’ του σύγχρονου τρόπου ζωής ως ένας αποπνικτικά δενδροφυτεμένος χώρος: ποίημα 16). Έτσι και το ποίημα 39, το οποίο μας συστήνεται ως το κεντρικό της συλλογής (αφού της δανείζει το δεύτερο στίχο του για τίτλο της), μιλάει για ‘την χωρικότητα της μέρας μας’. Σε κάθε περίπτωση, ο αναγνώστης γρήγορα διαπιστώνει ότι ο περιγραφόμενος (και ζωγραφισμένος) χώρος δεν είναι παρά ο εσωτερικός, ψυχικός κόσμος – ατομικός και συλλογικός κατ’ αναλογίαν. Αυτό γίνεται άλλοτε με δείξη (λ.χ. ‘Στο χώρο της απομόνωσής μας’, ποίημα 29) και άλλοτε υπαινικτικά, όπως εμβληματικά συμβαίνει στο ποίημα 24, όπου πλέον καταλαβαίνουμε ότι οι ‘Πόλεις’ είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Και κάπως έτσι ο αναγνώστης ‘αναγκάζεται’ να γυρίσει πίσω και να ξαναδιαβάσει το ποίημα 6, υπό το πρίσμα αυτού του νέου λεξιλογίου.

Κι έτσι περνούμε στο δεύτερο καίριο στοιχείο της συλλογής, την ενότητα – ενότητα τόσο μεταξύ καθενός ποιήματος με το ζωγραφικό πίνακα της αντικρυστής σελίδας, όσο και (ενίοτε) μεταξύ διαφόρων ποιημάτων. Η συνάφεια ποιήματος-εικόνας είναι άλλοτε ξεκάθαρη, δοσμένη με ένα στυλ αφαιρετικού ρεαλισμού (λ.χ. 2, 5, 20, 21, 22, 24, 29, 30, 31, 34, 35) και άλλοτε υποδηλούμενη (λ.χ. το πλεούμενο καράβι στην εικόνα του ποιήματος 33 είναι το καράβι της Τέχνης; Και ποια η σχέση του με το βυθιζόμενο καράβι στην εικόνα του ποιήματος 39;) Οι καλύτερες στιγμές ωστόσο της ποιητικής συλλογής βρίσκονται στην ενότητα μεταξύ ποιημάτων. Η ποιήτρια εισάγει το μοτίβο αυτό με τρόπο εύληπτο στα ποιήματα 2 και 3 (τρόπο εύληπτο, πρώτον διότι πρόκειται για διαδοχικά ποιήματα και δεύτερον γιατί το ποίημα 3 δεν φέρει τίτλο, οπότε νομιμοποιούμαστε να το διαβάσουμε ως συνέχεια του 2), όπου οι μεσοτοιχίες που περιγράφονται στο ποίημα 3 είναι το ‘αρνητικό’ (και με εικαστικούς όρους) του σπιτιού δίχως εσωτερικό του ποιήματος 2. Διαλεκτική ενότητα παρατηρούμε και μεταξύ των ποιημάτων 5 και 8: η ‘εξήγηση’ που δίνεται στο ποίημα 5 αιτιολογεί πρωθύστερα το αξίωμα του ποιήματος 8 πως ‘δεν υπάρχει τίποτα το απατηλό ούτε το υπαινικτικό’. Η πιο επιτυχής έκφραση διαλεκτικής ενότητας εντοπίζεται μεταξύ των ποιημάτων 12 και 15. Το ‘πρώτο ρήμα’ του ποιήματος 15 (στ. 2) δεν είναι παρά το ‘ζω’ του ποιήματος 12 (στ. 1), το οποίο τιτλοφορείται Όποιο ρήμα. Και το ‘Δεύτερο’ ρήμα του ποιήματος 15 (στ. 4) δεν είναι παρά το ‘ζεις’ του ποιήματος 12 (στ. 2). Σε αυτόν τον συσχετισμό συνηγορεί και η απόδοση στο ‘ζεις’ / ‘δεύτερο ρήμα’ των συγγενών λέξεων ‘φωτοποίητος’ / ‘φωτίσει’ αντίστοιχα στα δύο ποιήματα. Συνεπώς, το νόημα του ποιήματος 15 υπό το πρίσμα του ποιήματος 12 είναι: όταν αδιαφορήσουμε για το ‘ζω’ (όταν δηλαδή αφήσουμε τον εγωισμό μας), τότε το ‘ζεις’ (δηλαδή το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο) θα φέρει στο φως ομοψυχία και κατανόηση.

Από τις διακειμενικές σχέσεις και αναφορές, τιμητική θέση έχει ο Καρυωτάκης (λ.χ. ‘-ζούμε, σα νότες σε βρεγμένη παρτιτούρα’, ποίημα 12 ≈ ‘Είμαστε κάτι ξεχαρβαλωμένες κιθάρες’· ‘ο,τι παραμερίζουμε γράφημα στο ταβάνι μας’, ποίημα 28 ≈ Εμβατήριο πένθιμο και κατακόρυφο), ο Σαχτούρης (ποίημα 24 ≈ Τα δώρα, από τα οποία πιθανώς αφορμάται και η έμφαση στο κόκκινο χρώμα στα ποιήματα 30 και 42), και ο Καβάφης όσον αφορά το συμβολικό φορτίο μεμονωμένων λέξεων, όπως ‘η πόλη’ ή ‘τα παράθυρα’ (ποιήματα 24, 35).

Δημήτρης Κανελλάκης
Υποψ. Δρ. Κλασσικής Φιλολογίας
Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης

Δημήτρης Κανελλάκης
για την ποιητική συλλογή «Με Πολυπρόσωπη Σκίαση»
nikos